ต้นทุนเฉลี่ย vs FIFO: ขายกองเดิมออกบางส่วน กำไรคิดยังไง
22 ตุลาคม 2569 · Altiron Invest
ต้นทุนเฉลี่ย vs FIFO: ขายกองเดิมออกบางส่วน กำไรคิดยังไง
ลูกค้าคนหนึ่งซื้อกองเดิมสามครั้งในราคาต่างกัน แล้วขายออกบางส่วน พอ IC (ที่ปรึกษาการลงทุน) ต้องทำรายงาน คำถามแรกที่ลูกค้าถามคือ "ได้กำไรเท่าไหร่" คำตอบเปลี่ยนไปตามวิธีคิดต้นทุนที่เลือกใช้ และมีสองวิธีหลักที่เจอบ่อย
ต้นทุนเฉลี่ย (Average Cost) ทุกหน่วยถือว่ามีต้นทุนเท่ากัน คือเงินลงทุนรวมหารด้วยจำนวนหน่วยรวม บลจ. ส่วนใหญ่ในไทยและใบยืนยันที่ลูกค้าได้รับใช้วิธีนี้
FIFO (เข้าก่อนออกก่อน) หน่วยที่ขายคือหน่วยที่ซื้อเก่าสุดเสมอ พบในโบรกเกอร์หุ้นบางราย และในงานบัญชีบางบริบท
ลองคิดจากตัวอย่าง
ลูกค้าซื้อกอง A แล้วขายบางส่วน:
| รายการ | หน่วย | ราคา/หน่วย | มูลค่า (บาท) |
|---|---|---|---|
| ซื้อครั้งที่ 1 (ม.ค.) | 1,000 | 10.00 | 10,000 |
| ซื้อครั้งที่ 2 (มี.ค.) | 1,000 | 12.00 | 12,000 |
| ขาย (มิ.ย.) | 500 | 15.00 | 7,500 |
แบบต้นทุนเฉลี่ย ต้นทุนต่อหน่วยคือ 22,000 ÷ 2,000 = 11.00 บาท กำไรจากการขายจึงเป็น (15.00 − 11.00) × 500 = 2,000 บาท และเหลืออยู่ 1,500 หน่วย ต้นทุนหน่วยละ 11.00
แบบ FIFO หน่วยที่ขายออกไปคือล็อตแรก ต้นทุน 10.00 กำไรจึงเป็น (15.00 − 10.00) × 500 = 2,500 บาท ที่เหลือคือ 500 หน่วยต้นทุน 10.00 กับ 1,000 หน่วยต้นทุน 12.00 รวมแล้วต้นทุนเฉลี่ยราว 11.33
ธุรกรรมชุดเดียวกัน แต่กำไรต่างกัน 500 บาท ส่วนต่างนี้ไม่ได้หายไปไหน แค่ไปอยู่ในต้นทุนของหน่วยที่ยังถืออยู่ ดังนั้นรายงานทุกฉบับควรบอกให้ชัดว่าใช้วิธีไหน
แล้วเลือกใช้วิธีไหน
ถ้าทำรายงานให้ลูกค้าเทียบกับ statement จาก บลจ. ใช้ต้นทุนเฉลี่ย ตัวเลขจะตรงกับที่ลูกค้าเห็นในใบยืนยัน และอธิบายง่ายที่สุด
ถ้าต้องดูต้นทุนแยกตามล็อตจริงๆ FIFO ก็มีประโยชน์ แต่ต้องบอกลูกค้าไว้ก่อนว่าตัวเลขอาจไม่ตรงกับใบของ บลจ.
ส่วนที่สำคัญกว่าตัวเลือกคือความสม่ำเสมอ เลือกวิธีเดียว ใช้ทุกรายงาน และเขียนระบุไว้ในเอกสารด้วย
Altiron Invest คำนวณ realized P&L ด้วยต้นทุนเฉลี่ย ตามที่ บลจ. ไทยใช้ ตัวเลขในรายงานจึงวางเทียบกับ statement ของลูกค้าได้ตรงๆ
สามจุดที่ทำให้ตัวเลขเพี้ยน
ปันผลที่นำไปลงทุนต่อ หน่วยที่ได้เพิ่มคือการซื้อใหม่ที่ราคา reinvest ควรบันทึกเป็นธุรกรรมซื้อแยกอีกรายการ อย่าเอาไปปรับต้นทุนเฉลี่ยของทั้งก้อน
ย้ายพอร์ตเข้าระบบกลางทาง ถ้าเริ่มบันทึกจากยอดคงเหลือ ณ วันนี้ จะไม่มีประวัติต้นทุน คำนวณ P&L ที่ขายไปแล้วไม่ได้ ต้องกรอกธุรกรรมย้อนหลังให้ครบ
Corporate actions เช่น split หรือ bonus จำนวนหน่วยต้องถูกปรับตอนคำนวณย้อนหลังด้วย ไม่อย่างนั้นต้นทุนเฉลี่ยจะผิด
สรุป
สำหรับรายงานลูกค้าไทย ใช้ต้นทุนเฉลี่ยเป็นค่าตั้งต้น เพราะตรงกับใบ บลจ. อธิบายง่าย และระบุวิธีไว้ในรายงานทุกฉบับ
คำถามที่ลูกค้ามักถามต่อคือ TWR กับ MWR ต่างกันอย่างไร ไว้เล่าในบทความหน้า
Altiron Investเครื่องมือสำหรับ IC/IPไม่ใช่คำแนะนำการลงทุน